Barokpijpjes: Amalia van Solms/Frederik Hendrik

In de loop der jaren zijn in graslandpolders dicht in de buurt van de stad  Gouda verschillende stortplaatsen van 17e eeuws pijpenafval  aangetroffen. Op die stortplaatsen werden  tussen de grote aantallen onbewerkte kleipijpjes ook een flink aantal pijpenkoppen aangetroffen, die bij verzamelaars bekend staan als barokpijpjes. Alles bij elkaar ging het om de vondst van een paar honderd barokpijpjes, die in diverse typen zijn uitgevoerd. Onder de vondsten ook verschillende zogenaamde Elisabethpijpjes en barokpijpjes met de voorstelling van Frederik Hendrik en Amalia van Solms.
Sommige barokpijpjes zelfs met gebakken glazuur aan de pijpenkop, hetgeen bewijst dat het om pottenbakkersafval moet gaan. Het kan dan ook niet anders zijn, dat Gouda in de 17e eeuw een belangrijke productieplaats  was waar barokpijpjes werden gemaakt.   Onderstaand een fotografische impressie van wat er aan verscheidenheid en typen van barokpijpjes is gevonden.  

Barokpijpjes met het merk roos ongekroond in gebruik in Gouda

Literatuur
Het merk de Gecroonde roos was in het bezit van de uit Engeland afkomstige William Baernelts, die pijpenmaker was te Gouda en van ca. 1617 af pijpen maakte. Maar in die periode waren er ook al meerdere pijpenmakers in Nederland die dit het merk plaatsten. Na Williams overlijden in 1625 komt het merk de Gecroonde roos in bezit van zijn weduwe en in 1628 van haar nieuwe partner Willem Flut. Meerdere Goudse tabackpijpmakers gebruikten het populaire merk de Gecroonde roos o.a. Daniel Andriesz en Robert Jaxon. Na een gerechtelijke uitspraak krijgt Willem Flud zijn gelijk en mogen andere pijpenmakers het merk de Gecroonde roos niet meer gebruiken.

Daniel Andriesz pijpenmaker in Gouda gebruikte de merken De gecroonde Roos en Ster met kroon. Het merk De gecroonde Roos" (De Roos van Tudor) was van Willem  Flud vanaf 1628 dat hij had verkregen door met de weduwe van de eerste Goudse pijpenmaker Willem Baernelts te trouwen. Flud beklaagt zich dat andere tabackpijpmakers zijn merk zetten en krijgt zijn recht. 
Daniel Andriesz tabackpijpmaker en zijn vrouw wonend Achter de Vischmarkt verklaren dan dat zij het merk "De gecroonde Roos" niet meer zullen gebruiken. Het merk DA treffen we ook aan op barok en jonaspijpen uit ± 1630 -1645 in een stortplaats in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. In die periode is Daniel Andriesz het merk DA  gaan zetten.

Bron: J. van der Meulen. Pijpenmakers bestand 1989 en Goudse pypenmakers en hun merken

De Goudse Pijpenmaker Pieter de Licht

Vanaf 1630 werd het merk Roos weer vrij gebruikt door meerdere pijpenmakers. Het was nu geen beschermd merk meer en kon door meerdere pijpenmakers worden gebruikt. De Goudse pijpenmaker Pieter de Licht is toen het merk roos ongekroond omgeven met vijf kelk- en kroonbladeren gaan gebruiken. Barokpijpen met op de steel de naam PER DE LICHT, LICHTIUS komen uit dezelfde werkplaats vormen daarbij de bewijslast. Maar Pieter de Licht maakte nog meer fraai uitgevoerde barokpijpjes.

Barokpijpjes met voorstelling Amalia van Solms en Frederik Hendrik

Lang is er gedacht dat het figurale kleipijpje met de voorstellingen van Frederik Hendrik en Amalia van Solms een herdenkingspijp betreft uitgebracht ter ere van hun huwelijk in 1625. De recente vondst van zo'n pijpje op een geploegde akker bij Edam met een flink stuk steel waarop het jaartal 1633 staat kan betekenen dat de pijp voor een andere gebeurtenis is uitgebracht.

Kleipijp Barok (part verz} , medaillons met de portretten van Frederik Hendrik en Amalia van Solms
Op de ontbrekende steel barok versiering en de tekst PER DE LICHT / ANNO 1632 0f 1633.Gouda. Omstreeks 1632
Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren). Bodemvondsten Reeuwijk in een pijpenafvalstort met o.a. barokpijpjes. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Portret Amalia van Solms

Portret Frederik Hendrik

Hielmerk roos ongekroond
(Met vijf kelk- en kroonbladeren)

Kleipijp(D33FM123) Barokpijp ,medaillons met de portretten van Frederik Hendrik
en Amalia van Solms. Op de ontbrekende steel barok versiering en de tekst PER DE LICHT / ANNO 1632 0f 1633.Gouda. Omstreeks 1632. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren). Pijpenmaker: Pieter de Licht
Bodemvondst Gouda polder Achterwillens.

Kleipijpje (lade11FM008) Barokpijp ,medaillons met de portretten van Frederik Hendrik
en Amalia van Solms. Op de ontbrekende steel barok versiering en de tekst PER DE LICHT / ANNO 1632 of 1633.Gouda. Omstreeks 1632. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren). Pijpenmaker: Pieter de Licht.  Bodemvondst Boskoop tuinderij.

Kleipijp (Ds25FM110) Barokpijp , medaillons met de portretten van Frederik Hendrik
en Amalia van Solms. Op de ontbrekende steel barok versiering en de tekst PER DE LICHT / ANNO 1632 of 1633.Gouda. Omstreeks 1632. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren). Pijpenmaker: Pieter de Licht 
Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk.

Kleipijp (Ds25FM1838) Barokpijp, medaillons met de portretten van Frederik Hendrik
en Amalia van Solms. Op de ontbrekende steel barok versiering en de tekst PER DE LICHT / ANNO 1632 of 1633.Gouda. Omstreeks 1632. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren). Pijpenmaker: Pieter de Licht. 
Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk.

Versierd  stukje baroksteel (lade1FMgeen nr) van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke volledig luidt: 
PER DE LICHT en ANNO 1633.
Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving. 

Versierd stukje  baroksteel (lade1FMgeen nr) van ca. 7 cm met tekst aan weerszijde van steel welke volledig luidt:  PER DE LICHT en ANNO 1633. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving. 

Detail met portretjes op pijpensteel (lade1FMgeen nr) met PER DE LICHT ANNO 1633 van pijpensteel hier links. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Bodemvondst Gouda/omgeving.

Barokpijpje (HB26). Barokpijp met vogelkoppen en maskerkopjes.  Ontbrekende steel Tekst: LICHTIVS / ANNO 1632 met barokke versiering. 1632.  Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht 
Vindplaats: Reeuwijk/polder Reeuwijk.

Fraai stuk versierd  baroksteel (Ds4FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde steel welke luidt:
LICHTIVS en ANNO 1632. Ontbrekende kop Barokpijp met vogelkopjes en maskerkopjes. 
Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht.

Barokpijpje (Ds35FMgeennummer). Barokpijp met vogelkoppen en maskerkopjes.  Ontbrekende steel Tekst: LICHTIVS / ANNO 1632 met barokke versiering. 1632.  Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht 
Vindplaats: Reeuwijk/Reeuwijk polder

Fraai stuk bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde steel welke luidt: LICHTIVS en ANNO 1632. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving Gouda.

Fraai stukje bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 3 cm met tekst aan weerszijde steel welke luidt: LICHTIVS en ANNO 1632. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving Gouda.

Barokpijpje (DS27FM956). Barokpijp met vogelkoppen en maskerkopjes.  Ontbrekende steel Tekst: LICHTIVS / ANNO 1632 met barokke versiering. 1632.  Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht
Bodemvondst Boskoop tuinderij. Door de vele bewerkingen van de grond en invloed van de weersomstandigheden
zoals vorst is de kleipijp nogal "verzeept". Hielmerk niet leesbaar.

Amsterdams barokpijpje

Kleipijp (PB) van het baroktype met portretten en baroksteel. Ontbrekende steel had barok versiering met de naam EVERT FRANC van de Amsterdamse pijpenmaker Evert Franck. . 1625-1640. Vindplaats: Leeuwarden. 

Barokpijpjes van het Elisabeth-LICHTIUS type

Barokpijpje (lade1FM1555) met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes. In de stijl van het LICHTIUS type van pijpenmaker Pieter de Licht. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland. Datering: 1625-1640. Hielmerk: Lelie.
Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht 

Barokpijpjes (Lade1FM1556) met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes. In de stijl van het LICHTIUS type van pijpenmaker Pieter de Licht. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland
Met maskerkopjes zijkant ketel, vogelkopjes op de voor- en achterkant ketel en granaatappeltjes.
Gouda. Hielmerk: B onder kroon. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Barokpijpje (Lade1FM1850)met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes. In de stijl van het LICHTIUS type
van pijpenmaker Pieter de Licht. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland.
Gouda. Hielmerk: Roos gekroond. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Kleipijp (part verz HB) met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes. In de stijl van het LICHTIUS type
van pijpenmaker Pieter de Licht. Datering: 1625-1640. Hielmerk: Roos gecroond. Gouda.
Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Reeuwijk plas Ravensberg op een veenbonk.

LICHTIVS/PER DE LICHT type -1632 en 1633

Twee verschillende vroeg 17e eeuwse barokpijpjes (Ds4FM004).  Met druiventrosjes en granaatappeltjes. Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes.Gouda. 1632. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk noordelijk van RW A-12 in het toemaakdek. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633.
Pijpenmaker: Pieter de Licht

Kleipijp (Ds27FM1849) met barokpijpje met druiventrosjes en granaatappeltjes bekend staande als Elisabethpijpjes
Gouda. 1632. Hielmerk: roos. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk noordelijk van RW A-12 in het toemaakdek. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Vroeg 17e eeuwse barokpijpje(Ds25FM117). Druivenranken met druiventrossen en granaatappels en bloemen. 
Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes. Gouda. Ca. 1632. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk noordelijk van RW A-12 in het toemaakdek. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Een groepje barokpijpen(Ds4PRFM), die veel op elkaar lijken, maar de pijpjes van de linker en rechter foto verschillen toch van elkaar. De druiventrossen en granaatappeltjes op de linker en rechter foto zijn net weer anders afgebeeld.
Barok. Druivenranken met druiventrossen en granaatappels en bloemen. 
Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes.Gouda. 1632. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk noordelijk van RW A-12 in het toemaakdek. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633.
Pijpenmaker: Pieter de Licht

Overzicht(Ds4PRFM) van in de omgeving van  Gouda op stortplaatsen 
aangetroffen Elisabethpijpjes. Gouda. Ca. 1632.
Barok. Druivenranken met druiventrossen en granaatappels en bloemen. Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633.
Pijpenmaker: Pieter de Licht

 

 

 

Op vrijwel alle gevonden Elisabethpijpjes staat als merk op de  hiel een roos ongekroond.

Het linker barokpijpje (HB) is gedeeltelijk bedekt met groene glazuur. Het kan bewust gedaan zijn maar wellicht is er glazuur gedropen van geglazuurd aardewerk dat gelijk met de pijpen werd gebakken in de oven. Ca. 1632.
Versiering: Druivenranken met druiventrossen en granaatappels en bloemen. 
Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes. Gouda. 1632. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk noordelijk van RW A-12 in het toemaakdek. Hielmerk: Roos ongekroond (Met vijf kelk- en kroonbladeren).  Op ontbrekende steel Druivenranken met druiventrossen, bloemen en aapjes en de tekst LICHTIVS / ANNO 1632 of 1633. Pijpenmaker: Pieter de Licht

Kleipijp (FM) Dubbelconisch. Baroktype met aan twee kanten een Dubbelkoppige adelaar. Gouda. 1630-1640. Hielmerk: Roos ongekroond. Pijpenmaker: Pieter de Licht
Vindplaats: Gouda/omgeving

Detail met portretjes op pijpensteel (lade1FMgeen nr). Stukje steel met Manspersoon portret naast puntroos / Manspersoon portret naast puntroos + Barok versiering Druiventrossen, Granaatappeltjes. Gouda. 1630-1640.
Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving

Stukje pijpensteel (lade1FMgeen nr) van ca. 5 cm met in opdruk de tekst welke luidt: LICHTIVS. Ontbrekende steel had een rijke barokke versiering met dicht bij het mondstuk de tekst LICHTIVS. 
Omstreeks 1632/1633. Gouda. Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving

Kleipijp (Lade1FMgeen nummer) dubbelconisch Barok bladranken + roosjes versiering met (op ontbrekende steel) ook aapjes. Barok bloemranken en aapjes (Niet zichtbaar steel is afgebroken). Vergrote hielmerk: Roos met tekst LICHTIVS GOVDA INVENT. Gouda. Ca. 1630-1635.
Pijpenmaker: Pieter de Licht. Vindplaats: Gouda/omgeving