HET BEGIN:  Eerste generatie: De vroegste kleipijpjes (periode 1590-1615)


Overzicht van een aantal vroeg 17e eeuwse kleipijpjes, die als  bodemvondst in het toemaakdek van verschillende graslandpolders rondom Gouda /Waddinxveen en Reeuwijk zijn aangetroffen.


Vier stuks kleipijpjes waarvan de drie linkerexemplaren behorende tot de 1e generatie (1590-1615) met en
zonder radering rondom de ketelkop. Het rechterexemplaar dateert van ca. 1625-1630.
Bodemvondsten polder Bloemendaal Waddinxveen.


Een paar honderd van die vroege kleipijpen zijn als bodemvondst gevonden in de polder Bloemendaal nabij Waddinxveen. Wat hoogst opmerkelijk was, soms werden ze gevonden tezamen met stortafval van barokpijpjes en andere vroeg 17e eeuwse kleipijpen gemaakt door Goudse pijpenmakers. Onderstaande pijpenkopjes zijn vervaardigd tussen 1590 en 1610. Twee pijpenkopjes hebben een soort van hielmerk. Bekend is dat Engelse pijpenmakers al rond het einde van de 16e eeuw begonnen waren om in de Nederlanden kleipijpen te vervaardigen. Waarschijnlijk gebeurde dat ook al in Gouda. Nader onderzoek zal dat moeten bevestigen.

De Goudse pijpengeschiedenis begint rond 1606. In mijn verzameling heb ik een aantal zeer vroege pijpenkoppen welke  van rond 1590-1610 gedateerd kunnen worden. De hier naast staande kleipijpen zijn in de loop der jaren gevonden in  graslandpolders rondom de Stad Gouda. Wat opvalt is dat dit type kleipijpjes regelmatig in en rond Gouda gevonden worden. 

Op de steel van de twee onderstaande kleipijpen staan gestempelde merken. De manier waarop dat is uitgevoerd is zeldzaam. 


Twee zeldzame kleipijpjes(part verz) van de 1e generatie. Bodemvondst poldergebied Waddinxveen/Reeuwijk.
Gemerkt op de steel met tudorroosjes en radering en als hielmerk driehoekjes gezet op de steel.Datering: ca. 1590-1610.


Kleipijp (FM) in de vorm van een zeemonster. Datering: 1595-1620. Vindplaats: Reeuwijkse poldergebied.


Zeldzaam kleipijpje (lade1FM1257) van de 1e generatie met radering aangebracht op de ketel. Bodemvondst poldergebied Middelweg Moordrecht. Met als hielmerk de Tudorroos aangevuld met  de letters LF. Datering: ca. 1620-1630.


Zeldzaam kleipijpje (lade1FM1872) van de 1e generatie. Bodemvondst Gouda. Met als hielmerk de Tudorroos aangevuld
met  de letter A. Ook zijn nog twee hielmerkjes gezet aan de voorzijde van de ketel. Datering: ca. 1600-1620.


Kleipijpje (AK) Dubbelconisch vroeg model met Roos vijfbladig. Vindplaats: Delft Brabantse Turfmarkt beerput.
West-Nederland. Datering: Ca. 1610-1630


Het onderstaande pijpenkopje is vervaardigd omstreeks begin 17e eeuw. Bodemvondst Polder Bloemendaal te Waddinxveen.De pijpenkop is rondom versierd met kleine rondjes die zijn ingedrukt in de nog vochtige pijpenklei. Als hielmerk is ook een rondje geplaatst zoals die ook op de ketel zijn ingedrukt. Dat het hier om een vroeg product moet gaan wordt bevestigd door de ruime diameter van het rookkanaal in de steel, goed te zien op de foto rechts. Frappant is dat de rondjes exact dezelfde diameter hebben als de doorsnede van het rookkanaal. Dit kan betekenen dat de rondjes zijn aangebracht met de punt van de wijer, waarbij de vraag zich voordoet of de wijer dan wellicht een hol en puntig voorwerp was.


Kleipijpje(lade1FM1620) van de 1e generatie met een hielmerk met kruis en stippen. Bodemvondst poldergebied
rond Waddinxveen/Reeuwijk. Datering: 1590-1610


Klein kleipijpje van de 1e generatie met een vierkant hielmerkje met de letters IR.
Vindplaats: Schoonhoven. Datering: Ca. 1590-1610


Kleipijpje (lade1FM673) van de 1e generatie met een vierkant hielmerkje met de letters IR. Vindplaats: Schoonhoven. Datering: Ca. 1595-1620

Kleipijpje (AK) van de 1e generatie met een vierkant hielmerkje met de letters IR. Amsterdam. Datering: Ca. 1595-1620


Een klein kleipijpje (SS) van de 1e generatie met een vierkant hielmerkje met de letter H. Bodemvondst Gouda Saffraanpoort.
Datering: Ca. 1590-1610. Het gaat w.s. om Engelse productie.


Klein kleipijpje van de 1e generatie met als hielmerkje de letter H. Bodemvondst Gouda. Datering: 1590-1610


Kleipijp (lade1FM1179) van de 1e generatie met nog een stuk steel en als hielmerk WS.  
Datering: 1595-1620

Bodemvondst: Reeuwijk Nieuwdorperweg

Kleipijp (AK) van de 1e generatie met nog een stuk steel en als hielmerk WS. Vindplaats: Haarlem Beerput.
Datering: 1595-1620
Amsterdam: Walter Smith?


Kleipijp van de 1e generatie met nog een stukje steel en als hielmerk WS. Bodemvondst: Gouda. Datering: 1590-1610.
Engelse productie?


Kleipijpje (part verz) van de 1e generatie met  een druppelvormig  hielmerk met het gezicht van een
Koninklijk figuur met kroon (Hendrik Frederik Stuart ? )

Bodemvondst: Gouda binnenstad. Datering: 1590-1610



Harlingen 1e generatie

Kleipijp 1e generatie (PB).  I en S gekroond aan weerszijde van een gekroonde roos. De steel Drie ruiten overlappend met het merk IR met kroon en tudorroos. 1610-1625.
Harlingen. Pijpenmaker: Jan Starter.
Vindplaats: Hoorn

 

Dit merk is in Harlingen gebruikt door de pijpmaker Jan Starter, die ook in Amsterdam heeft gewoond, ca 1600-1620 (Bron: Ewout Kopershoek). Opvallend is het merk IR in overlappende ruit op de steel waarvan de pijpenmaker tot nu toe onbekend was.


Kleipijp 1e generatie (PB) met hielmerk IR in overlappende ruit.1610-1625.
Harlingen. Pijpenmaker: Jan Starter.

Vindplaats: Hoorn


Kleipijp 1e generatie (lade1FMgeen nummer) met hielmerk Tudorroos.1610-1625.
Productieplaats: onbekend. Vindplaats: Hoorn



17e eeuws pijpenkoppen (part verz) met glazuurresten op de ketel. Als hielmerk heeft een van de pijpenkoppen het merk gekroonde tudorroos.  Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen met afval van kleipijpen waaronder ook fraai bewerkte barokpijpjes van rond 1600-1625.


Kleipijp (AK) Dubbelconisch vroeg model met Roos gekroond. West-Nederland (1610-1630). Vindplaats: onbekend

Kleipijp (AK)  W.B plus ster en drie stippen binnen een driehoekige puntjeslijn. Vindplaats: Amsterdam (1600-1630).
Pijpenmaker Willem Boseman?


Vier stuks kleipijpjes (lade12FM19A) waarvan het meest linker exemplaar en het rechtse exemplaar behoren
tot de 1e generatie (1600-1620. De twee middelste exemplaren dateren van ca. 1625-1630.
Vindplaats: Noord-Holland.


Kleipijp(lade12FM19) van de 1e generatie met nog een stukje steel. Ongemerkt. Vindplaats: Noord-Holland.
Datering: 1590-1615. Engelse productie?


Kleipijp (lade12FM22) van de 1e generatie met nog een stukje steel en als hielmerk WS. Bodemvondst: Noord-Holland. Datering: 1590-1610. Engelse productie?


Kleipijp (lade12FM23) van de 1e generatie met nog een stukje steel. Geen hielmerk. Bodemvondst: Noord-Holland.
Datering: 1610-1625.


Kleipijp(lade12FM20). Hielmerk Bril. Vindplaats: Noord-Holland. Datering: 1620-1640. 


Kleipijpjes (lade12FM42). De drie rechterpijpjes zitten op de grens van 1e generatie naar een wat latere periode (vanaf 1615-1630) van de 17e eeuw. Het linker exemplaar is al wat later (1650-1670) . Vindplaats: Noord-Holland


Kleipijpen 17e eeuw 2e generatie (1625-1700)

Kleipijp (FM) met als hielmerkje de letters TN en in het midden twee ruiten.
 Datering: 1625-1640.

Bodemvondst polder Reeuwijk noordelijk van de A-12.

Kleipijp (AK) met als hielmerkje de letters DF onder een kroon. Rotterdam. Pijpenmaker: Daniel Fransz. Huys
 Datering: 1630-1640.

Vindplaats: Rotterdam