Determinatie van de aangetroffen tegeltypen en afbeeldingen op de aangetroffen tegels

De volgende tegels en tegeltypen konden worden onderscheiden:

Gouds of toch niet Gouds?

Door het nader bestuderen van het aangetroffen tegelmateriaal valt te concliuderen dat er een paar tegeltypen echt Gouds zijn en gemaakt bij de Goudse tegel- en Majolicafabriek De Swaen. Het gaat onder meer om tegels met de afbeeldjingen van fruitschalen (lelie spits), vogels (franse lelie spits), bloem-vogeltegels in cirkel ossenkophoek en postzegelkwadraten met tulp en kievitsbloem.
Vervolgens wordt het een stuk onzekerder met het toeschrijven aan de maker(s). Zie ook het boekje DE SWAEN.

Literatuur: "De Swaen" Geschiedenis en productie van een Goudse plateelbakkerij uit de zeventiende eeuw (Herbert van den Berge, Arend Jan Gierveld, Freek Mayenburg en Leen den Toom).

De tegels aan de muur. Bijzonderheden over de plaatsing van de tegels aan muurdelen

Opvallend is dat op een paar muurdelen verschillende tegeltypen lukraak door elkaar zijn gebruikt bij de plaatsing. Daarmee bedoel ik diversiteit aan tegeltypen, alsmede het behoorlijk grote verschil in leeftijd van de tegels. Tegels gemaakt in de 1e helft van de 17e eeuw  worden afgewisseld met tegels van een latere periode zoals landschapjes en een herdertegel van omstreeks eind 17e eeuw/1e helft 18e eeuw.
Een mooi voorbeeld daarvan: op een stukje muur waren door elkaar geplaatst een vroeg 17e eeuwse gekleurde bloempot, een 17e eeuwse gekleurde tulp, tezamen met landschappen uit een latere periode van zo rond 1700. Het vermoeden bestaat dat het om eerder geplaatste tegels van elders gaat, waarbij het bijeenbrengen van dezelfde thema's minder belangrijk werd gevonden.
Het gezamenlijk plaatsen van thema's  is overigens wel gebeurd op twee tegelwandjes, de 1e wand met  gekleurde fruitschaal en vogeltegels, waarvan zeker is dat ze gemaakt zijn bij de Goudse tegel- en majolicafabriek de Swaen. Een 2e stuk wand waarvan een gedeelte met 17e eeuwse blauwe tegels met geschulpte lijst en accoladehoeken, waarop dieren staan,  en een ander stukje betegeld deel waar zeilscheepjes, landschapjes en mensen (herders) op staan afgebeeld. Deze hebben als hoekvulling spinnenkopjes.

Initialen op achterkant tegels

Op de achterkant van antieke tegels hebben de vroegere tegelschilders soms een  initiaal gezet van  hun naam of iets anders vermeld. Bij de tegels die nog aan de muren zaten is dat uiteraard niet herkenbaar. Aan de los gevonden tegels zaten nog zoveel kalkmortelresten aan de achterkant, dat er niets viel af te lezen. Een uitzondering voor een Goudse bloempottegel, waar op de achterkant letters en een cijfer te onderscheiden is. Het zou kunnen gaan om WN16. Getracht zal worden om te weten te komen wat de betekenis is en of het inderdaad een initiaal van de tegelschilder kan gaan.

Dubbele vloerlaag met antieke tegels aan de muren

Een bijzondere situatie werd aangetroffen in het pand. In de voorkamer zaten op verschillende hoogten 17e eeuwse tegels aan de muur, hetgeen betekent dat de vloer verhoogd is. Dat moet dan in de 17e eeuw gebeurd zijn. Rechts op de foto is een plint met tegels, allemaal van het type Goudse bloempot. Voor de tegels is gedeeltelijk het nog bestaande vloertje betegeld met plavuizen aanwezig. Wat meer naar links op de foto is zo'n ca. 25 cm hoger een tegel zichtbaar, die nog aan de muur zit. Daar hebben overigs meer tegels aan de muur gezeten. De ene tegel aan de muur is van het type 17e eeuwse diertegel met accoladevulling. Voor die ene tegel ligt ook weer een deel van een vloertje met plavuizen.
Het periodiek ophogen van vloeren in 17e eeuwse Goudse panden komt wel meer voor. Er is een voorbeeld van een kamer in een pand in de Tuinstraat, waarvan de vloer  in de loop der jaren 3x opgehoogd is geworden vanwege vochtvorming. Daar hadden veel huizen trouwens last van. De nieuwe opgehoogde vloeren werden steeds met plavuizen afgewerkt. In de 17e eeuw gebeurde dat met rode plavuizen, ook wel met twee soorten geel-groen geglazuurde plavuizen in de maten 11x11cm en 17x17cm, en rond 1900 plavuizen in het zwart.

Tegeltype: Bekend staand als "Haarlemse" tegels met vogels in een aigrette cirkel en aigrette hoekvulling

Een 3-tal polychrome tegels verspreid aan muren en een losse tegel met afbeeldingen van vogels waaronder
een zwaan zijn aangetroffen. De tegels lijken op een tegeltype dat bekend staat als Haarlems vanwege
de aigrette cirkel en hoekvulling. De kleur bruin die gebruikt is komt minder veel voor, en is niet bekend
bij Goudse tegels. Datering: 1625-1690. Polychrome vroeg 17e eeuwse majolicaschotels gemaakt bij de Swaen
hebben soms op de rand ook een soort van beschilderde aigrette cirkel maar zonder bruine invulling.
Maar deze is toch afwijkend.  Op de Zeugstraat in Gouda in de funderingslaag op een muur in een winkelpand
zijn rond het jaar 2000 een 5-tal van dit soort tegels gevonden, die ook een toevoeging van bruin hadden
in de cirkel en hoeken.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) pagina 566. (C.16.00.04)

Tegeltype: bloem- en vogeltegels in een cirkel met als hoekvulling ossenkop. 

Een 10-tal tegels met bloemen en vogels in cirkel is aangetroffen. Sommige tegels/tegelfragmenten
lagen los in de grond en enkele exemplaren zaten nogingemetseld aan de muur. Dit type tegel wordt
in Gouda regelmatig gevonden bijna altijd tezamen samen met andere tegeltypen
die met zekerheid door de Swaen zijn gemaakt. De periode waarin ze zijn gemaakt komt exact overeen
met de productieperiode van de Swaen.  
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) pagina 551. (C.07.00.18).

Tegeltype: Dieren en mensen in een cirkel met geschulpte lijst en als hoekvulling accolade. 
Tegeltype: Scheepvaart en landschappen met als hoekvulling spinnenkop.

Een flink stuk muur was nog betegeld met accoladetegels met dieren in blauw. Met afbeeldingen van  springend paarden, eenhoorn, vos, dromedaris, beer, hert, stier, haas, honden en gans. Datering:1625-1650. Verder waren ook nog geplaatst een paar tegeltjes met zeilscheepjes en landschapjes, hoekvulling spinnenkoppen.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) pagina 525. (B.07.00.01)

Tegeltype: vogeltegels en fruitschaaltegels met als hoekvulling een lelie spits. 

Op een stuk muur is een veld polychrome tegels aangetroffen, waarvan zeker is dat ze bij de Swaen gemaakt zijn.
Fruitschalen lelie spits hoekvulling. Datering: 1620-1650. Vogels lelie spits hoekvulling. Datering: 1620-1640.
De tegels zijn alternerend geplaatst waarbij de spitse lelies mooi als vierkante hoek terugkomen. Een losse tegel
is gevonden van een vogel lelie spits met de voorstelling van een haan.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) fruitschaal pagina 430. (A.06.01.05)
vogel pagina 404. (A.04.02.05).

Tegeltype: Postzegelkwadraat in kleur met bloemen; tulp en kievitsbloem.
Hoekvulling: Bourgondische lelie.

Tegels met een postzegelkwadraat waarin bloemen zijn geschilderd (tulp of dubbele kievitsbloem) moeten in
grote aantallen zijn gemaakt door de Swaen. Ze worden veelvuldig in Gouda in rond Gouda in huizen aangetroffen.
Een gebroken exemplaar met tulp en een scherf is aangetroffen.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) pagina 527. (B.19.00.07)

Tegeltype: Tegels met  bloempotten in blauw. Hoekvulling: grote ossenkoppen. 

Diverse tegels met de voorstelling van blauwe bloempotten zijn aangetroffen. Als hoekvulling grote ossenkoppen.
Wat opviel is dat twee verschillende bloempotten zijn geplaatst. Datering: 1620-1650. Dit type bloempottegels
wordt in Goudse panden veelvuldig gevonden; gemaakt bij de Swaen.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930(Jan Pluis) pagina 549. (C.07.00.03 en C.07.00.02)

Tegeltype: bloemtegel in een cirkel met als hoekvulling soort kleine bourgondische lelie. 

Tegeltype: Polychrome randtegels in kleur met in het midden goudsbloemen. Maat 13 x 7 cm. 

Opmerkelijk is de vondst van enkele polychrome randtegels met de voorstelling van goudsbloemen.
Datering 1610-1640. Deze tegels staan niet bekend als Goudse productie. Eerder is te denken aan
Rotterdam als productieplaats.
Literatuur: De Nederlandse Tegel decors en benamingen 1570 -1930 (Jan Pluis) pagina 469. (A.14.03.43)

Tegeltype: Pilastertegel, met druiventros, onderdeel van een verticale pilaster 

Overige vondsten bij opgraving Lange Dwarsstraat 7

Beeldje met de voorstelling van een monnik. Hoogte ca. 10 cm.
Materiaal: Marmer, speksteen of witte jade?   18e/19e eeuw.