Goudse Barok en Elisabeth kleipijpen


Kleipijpen: Barokpijpjes 17e eeuw

In de loop der jaren zijn in graslandpolders dicht in de buurt van de stad  Gouda verschillende stortplaatsen van 17e eeuws pijpenafval  aangetroffen. Op die stortplaatsen werden  tussen de grote aantallen onbewerkte kleipijpjes ook een flink aantal pijpenkoppen aangetroffen, die bij verzamelaars bekend staan als barokpijpjes. Alles bij elkaar ging het om de vondst van een paar honderd barokpijpjes, die in diverse typen zijn uitgevoerd. Onder de vondsten ook verschillende zogenaamde Elisabethpijpjes en Oranjepijpjes met Frederik Hendrik/Amalia van Solms. Sommige barokpijpjes zelfs met gebakken glazuur aan de pijpenkop, hetgeen bewijst dat het om pottenbakkersafval moet gaan. Het kan dan ook niet anders zijn, dat Gouda in de 17e eeuw een belangrijke productieplaats  was waar barokpijpjes werden gemaakt.   Onderstaand een fotografische impressie van wat er aan verscheidenheid en typen van barokpijpjes is gevonden.  


Oranjepijpjes Frederik Hendrik-Amalia van Solms

Kleipijp ORANJEpijpjes met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik( rechts). Kleipijpjes zijn waarschijnlijk uitgebracht bij hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondsten Reeuwijk in een pijpenafvalstort van o.a. barokpijpjes.


Portret Amalia van Solms

Portret Frederik Hendrik

Hielmerk Tudorroos


Kleipijp ORANJEpijpje (lade11FM008) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik
( rechts). Hielmerk de tudorrroos. Kleipijpje is waarschijnlijk uitgebracht ter ere van hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondst Boskoop tuinderij.


LICHTIVS/PERDELICHT op pijpensteel

Fraai stuk bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke luidt: LICHTIVS en ANNO 1632.
Bodemvondst omgeving Gouda.

Nog een fraai stuk bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke luidt:
LICHTIVS en ANNO 1632. Bodemvondst omgeving Gouda.


Bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 7 cm met tekst aan weerszijde welke luidt: PERDELICHT en ANNO 1633.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Detail met portretten op pijpensteel (lade1FMgeen nr) met PERDELICHT ANNO 1633 van hierboven.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Stuk bewerkt  steel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met in opdruk de tekst welke luidt: LICHTIVS. Omstreeks 1633.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Barok-kleipijpjes met en zonder bewerkte steel

Barokpijpjes uit het begin van de 17e eeuw met aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie. 
Op een van de pijpjes zit aan de ketelrand groene glazuur. Goudse productie. Bodemvondst poldergebied rond Gouda/Reeuwijk.


Kleipijp (lade12FM15) met aan weerskanten Franse lelies. Omstreeks 1670-1700.

Vindplaats: Noord-Holland

Kleipijp (lade12FM16) met aan weerskanten Franse lelies. Omstreeks 1670-1700.

Vindplaats: Noord-Holland


Nog een paar vroege typen van barokpijpjes met franse lelies en tudorrroosjes aan beide kanten op de ketel. De vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen aan de rechterzijde hebben alle vijf een vergrootte hiel met een de hielmerken tudorroos en Franse lelie erop afgebeeld. Vindplaats: poldergebied rond Gouda. Goudse productie. 


Een paar hielmerken die op de vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen met vergrootte hiel staan.
Linker foto: hielmerk gekroonde LB of IB. Middelste foto: hielmerk gekroonde tudorroos. Rechter foto: hielmerk ?? Geen idee over de voorstelling. Wie het weet mag het zeggen.


Kleipijp (HB15) met vergrote hiel en prachtig hielmerk van een zon onder een Franse lelie en het initiaal SH. 
Vindplaats: polders rond Reeuwijk. 1630-1640.


Kleipijp (lade1FM534) met vergrote hiel en  hielmerk RA onder een kroon.  1621-1637.
Pijpenmaker: Rogier Appelbije. Rotterdam. Vindplaats: onbekend. 


 

 

Een 4-tal barokpijpjes, iets andere uitgevoerd dan die van hierboven. Aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie gecombineerd met een tudorroos. Deze pijpjes dateren uit het midden van de 17e eeuw. Ze hebben ook al een iets grotere ketel t.o.v. de vroege typen.


Barokpijpje (FM). Met bladeren rondom de ketel en een bewerkt stukje steel met granaatappeltjes.
Omstreeks 1630/40. Bodemvondst omgeving Gouda


Barokpijpje. Met bladeren rondom de ketel en een bewerkt klein stukje steel met granaatappeltjes.
Kleipijp groen geglazuurd. Omstreeks 1630/40. Bodemvondst: Urk


Barokpijpje. Met appeltjes van oranje , eikeltjes en gestyleerde takjes. Omstreeks 1630.  Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. Bodemvondst omgeving Gouda.


Barokpijpjes. Met bladeren rondom de ketel en een bewerkte steel. Omstreeks 1630. Bodemvondst omgeving Gouda


Barokpijpje (HB). Met bladeren rondom de ketel, aan twee kanten op de ketel de letter A, en een bewerkte steel. Omstreeks 1630. Bodemvondst omgeving Gouda


Barokpijpje (MS). Met bacanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630.
Bodemvondst omgeving Gouda. 


Barokpijpje (FM) met roos gekroond. De steel met Walvisbek + ruitmotief met stippen. 1625-1650. Gouda


Barokpijpje (CvM) met roos gekroond. De steel met Walvisbek en geschulpd. 1625-1650. Gouda.
Vindplaats: Gouda oude centrum omgeving Raam.


Barokpijpje (HB). Met druiventrossen en Franse lelieversiering. Omstreeks 1630-1645. Als hielmerk het initiaal DA. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.
Goudse pijpmaker Daniel Andriesz.


Barokpijpje. Met druiventrossen. Omstreeks 1630.   Met stukje bewerkte steel. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek.
Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.


Twee barokpijpjes (HB) met stukjes bewerkte steel. De steelbewerking is duidelijk verschillend. 1e helft 17e eeuw.
Bodemvondsten omgeving Gouda/Reeuwijk. 1630-1650.


Twee exact dezelfde barokpijpjes (HB19) van een iets groter baroktype. Vindplaats polders bij Reeuwijk.
Midden 17e eeuw.


Kleipijp (PB) van het baroktype met portretten en baroksteel. Ontbrekende steel had barok versiering met de naam EVERT FRANC van de Amsterdamse pijpenmaker Evert Franck. . 1625-1640. Vindplaats: Leeuwarden. 


Kleipijp (lade1FM93) met stuk bewerkte Baroksteel. Hielmerk de letters SH. Bodemvondst tuinderij Reeuwijk.
Datering: 1630-1660. Gouda. Pijpenmaker: Steven Hendricksz en zijn weduwe


Kleipijp (PB) van het Baroktype met SH met boven en onder een ster. Geometrische en florale steelversiering.
Datering: 1630-1660. Vindplaats: Gouda. Steven Hendricksz en zijn weduwe


Kleipijp (lade1FM1251) met mooi stuk bewerkte Baroksteel. Geen hielmerk. Datering: 1620-1630.


Barokpijpje (HB16) met stukje bewerkt steel. Hielmerk geradeerd. Rotterdam 1e helft 17e eeuw


Vroeg 17e eeuwse barokpijpjes met groene en bruine glazuurrestanten aangebakken aan de ketelrand.
Bodemvondst polder Bloemendaal Waddinxveen.


Vroeg 17e eeuws barokpijpje (FM) met aan weerszijden bladversiering op de ketel en granaatappeltjes aan het begin van de steel. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn aangetroffen als stortafval.


Vroeg 17e eeuws uiterst zeldzame barokpijpje (FM) met aan weerszijden Franse lelies en tudorroos. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn aangetroffen als stortafval.


Vroeg 17e eeuws barokpijpje (FM) met franse lelies en tudorroos, maar van een ander type dan de pijpenkop met franse lelies van hierboven.

Barokpijpje (SS13) met aan weerszijde Franse lelies. 1630-1640. Vindplaats: Gouda Lage Gouwe in tuin


Barokpijpje (HB). Met tudorroosjes rondom de ketel, en een bewerkt stukje steel in de vorm van een vissenbek. 1e helft 17e eeuw.  Bodemvondst omgeving Hoorn.


Een kleipijpje (HB) met een mooi stuk bewerkte Baroksteel. Geen hielmerk. 1635-1660.
Goudse bodemvondst. Productie: Rotterdam


Kleipijp (PB) met Barokke steelversiering. Geen hielmerk. Datering: 1635-1660. Rotterdam. Vindplaats: Rotterdam. 


Kleipijp (PB) van het Baroktype met  Barokke florale steelversiering. Geen hielmerk. Datering: 1635-1650. Rotterdam. 
 Pijp heeft een karakteristieke Rotterdamse steelversiering


Een kleipijpje (lade12FM44) met een mooi stuk bewerkte Baroksteel. 1640-1660.
Vindplaats: Noord-Holland.


Fotoalbum: Barokpijpjes 17e eeuw



17e eeuwse Elisabethpijpjes

Barokpijpje (lade1FM1555) van het Elisabethtype met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes.
Datering: 1625-1640.Hielmerk: Lelie. Vindplaats: West-Nederland


Barokpijpjes (Lade1FM1556)van het Elisabethtype. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland
Met maskerkopjes zijkant ketel, vogelkopjes op de voor- en achterkant ketel en granaatappeltjes.
Hielmerk: B onder kroon.


Barokpijpje (Lade1FM1850)van het Elisabethtype. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland
Met garanaatappeltjes, bladeren en druiventrosjes. Hielmerk: Tudorroos.


Twee verschillende vroeg 17e eeuwse barokpijpjes.  Met druiventrosjes en granaatappeltjes. Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes.Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk. Hielmerk: tudorroos.


Een groepje Elisabethpijpen, die veel op elkaar lijken, maar de pijpjes van de linker en rechter foto verschillen toch van elkaar.
De druiventrossen en granaatappeltjes op de linker en rechter foto zijn net weer anders afgebeeld.


Overzicht van in de omgeving van  Gouda op stortplaatsen  aangetroffen Elisabethpijpjes. Ze maakten onderdeel uit van een  aantal  barokpijpjes dat is gevonden.

 

 

 

Op vrijwel alle gevonden Elisabethpijpjes staat als merk op de  hiel een tudorroos.


Het linkerpijpje (HB) is gedeeltelijk bedekt met groene glazuur. Het kan bewust gedaan zijn maar wellicht is er glazuur gedropen van geglazuurd aardewerk dat gelijk met de pijpen werd gebakken in de oven. Vindplaats: in toemaakdek polder Reeuwijk