Barokpijpjes: Amalia-Barok en Elisabeth kleipijpen


Kleipijpen: Barokpijpjes 17e eeuw

In de loop der jaren zijn in graslandpolders dicht in de buurt van de stad  Gouda verschillende stortplaatsen van 17e eeuws pijpenafval  aangetroffen. Op die stortplaatsen werden  tussen de grote aantallen onbewerkte kleipijpjes ook een flink aantal pijpenkoppen aangetroffen, die bij verzamelaars bekend staan als barokpijpjes. Alles bij elkaar ging het om de vondst van een paar honderd barokpijpjes, die in diverse typen zijn uitgevoerd. Onder de vondsten ook verschillende zogenaamde Elisabethpijpjes en Oranjepijpjes met Frederik Hendrik/Amalia van Solms. Sommige barokpijpjes zelfs met gebakken glazuur aan de pijpenkop, hetgeen bewijst dat het om pottenbakkersafval moet gaan. Het kan dan ook niet anders zijn, dat Gouda in de 17e eeuw een belangrijke productieplaats  was waar barokpijpjes werden gemaakt.   Onderstaand een fotografische impressie van wat er aan verscheidenheid en typen van barokpijpjes is gevonden.  


Oranjepijpjes Amalia van Solms-Frederik Hendrik

Kleipijp ORANJEpijpjes (part verz) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik( rechts). Kleipijpjes zijn waarschijnlijk uitgebracht bij hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondsten Reeuwijk in een pijpenafvalstort van o.a. barokpijpjes.


Portret Amalia van Solms

Portret Frederik Hendrik

Hielmerk Tudorroos

Kleipijp ORANJE pijpje (D33FM123) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik
( rechts). Hielmerk de tudorrroos. Kleipijpje is waarschijnlijk uitgebracht ter ere van hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondst Gouda polder Achterwillens.


Kleipijp ORANJEpijpje (lade11FM008) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik
( rechts). Hielmerk de tudorrroos. Kleipijpje is waarschijnlijk uitgebracht ter ere van hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondst Boskoop tuinderij.


Kleipijp (Ds25FM110) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik
( rechts). Hielmerk de tudorrroos. Kleipijpje is waarschijnlijk uitgebracht ter ere van hun huwelijk. Omstreeks 1625. 
Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk.


Kleipijp (Ds25FM1838) met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik
( rechts). Hielmerk de tudorrroos. Kleipijpje is waarschijnlijk uitgebracht ter ere van hun huwelijk. Omstreeks 1625. 
Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk.



LICHTIVS/PERDELICHT op pijpensteel

Fraai stuk bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke luidt: LICHTIVS en ANNO 1632.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Nog een fraai stuk bewerkt  baroksteel (Ds4FMgeen nr)van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke luidt:
LICHTIVS en ANNO 1632. Bodemvondst omgeving Gouda.


Bewerkt  baroksteel (lade1FMgeen nr)van ca. 7 cm met tekst aan weerszijde welke luidt: PERDELICHT en ANNO 1633.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Detail met portretten op pijpensteel (lade1FMgeen nr) met PERDELICHT ANNO 1633 van hierboven.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Stuk bewerkt  steel (lade1FMgeen nr)van ca. 5 cm met in opdruk de tekst welke luidt: LICHTIVS. Omstreeks 1633.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Kleipijpje (Ds4FM007) in de vorm van een zeemonster. Datering: 1595-1620. Vindplaats: Reeuwijkse poldergebied Reeuwijkse Hout


Barok-kleipijpjes met en zonder bewerkte steel

Alleen Frans Lelie/tudorroos op de ketel

Barokpijpjes uit het begin van de 17e eeuw met aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie. 
Op een van de pijpjes zit aan de ketelrand groene glazuur. Goudse productie. Bodemvondst poldergebied rond Gouda/Reeuwijk.


Kleipijp (lade12FM15) met aan weerskanten Franse lelies. Omstreeks 1670-1700.

Vindplaats: Noord-Holland

Kleipijp (lade12FM16) met aan weerskanten Franse lelies. Omstreeks 1670-1700.

Vindplaats: Noord-Holland


Nog een paar vroege typen van barokpijpjes met franse lelies en tudorrroosjes aan beide kanten op de ketel. De vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen aan de rechterzijde hebben alle vijf een vergrootte hiel met een de hielmerken tudorroos en Franse lelie erop afgebeeld.
Vindplaats: poldergebied rond Gouda/Reeuwijk. Goudse productie. 


Een 3-tal barokpijpjes,weer net  iets andere uitgevoerd dan die van hierboven. Aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie gecombineerd met een tudorroos. Deze pijpjes dateren uit het midden van de 17e eeuw. Ze hebben ook al een iets grotere ketel t.o.v. de vroege typen.



Vergrote hiel


Kleipijp (HB15) met vergrote hiel en prachtig hielmerk van een zon onder een Franse lelie en het initiaal SH. 
Vindplaats: polders rond Reeuwijk. 1630-1640.


Kleipijp (lade1FM534) met vergrote hiel en  hielmerk RA onder een kroon.  1621-1637.
Pijpenmaker: Rogier Appelbije. Rotterdam. Vindplaats: onbekend. 


Een paar hielmerken die op de vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen met vergrootte hiel staan.
Linker foto: hielmerk gekroonde LB of IB. Middelste foto: hielmerk gekroonde tudorroos. Rechter foto: hielmerk ?? Geen idee over de voorstelling. Wie het weet mag het zeggen.



Barokpijpjes met  acanthusbladeren rondom de ketel

Barokpijpje (Ds4FM005). Met acanthusbladeren rondom de ketel en een bewerkt stukje steel met granaatappeltjes en druiventrossen.
Omstreeks 1630/40. Vindplaats: Waddinxveen tuinderij.


Barokpijpje (part verz). Met acanthusbladeren rondom de ketel en een bewerkt klein stukje steel met granaatappeltjes.
Kleipijp groen geglazuurd. Omstreeks 1630/40. Bodemvondst: Urk


Kleipijp (Ds25FM114) Barokpijpje met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630/40.

Vindplaats: Reeuwijk polder Reeuwijk.

Barokpijpje(Ds25FM113). Met acanthusbladeren rondom de ketel en een bewerkte steel. Omstreeks 1630.

Bodemvondst Reeuwijk polder Reeuwijk


Barokpijpjes(Ds4FM) Met acanthusbladeren rondom de ketel en een bewerkte steel. Omstreeks 1630. Bodemvondst polder Bloemendaal Waddinxveen


Barokpijpje (HB). Met bladeren rondom de ketel, aan twee kanten op de ketel de letter A, en een bewerkte steel.
Omstreeks 1630. Bodemvondst polder Bloemendaal Waddinxveen


Barokpijpje (MS). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630.
Bodemvondst omgeving Gouda. 


Vroeg 17e eeuwse barokpijpjes (Ds4FM) met aan weerszijden acanthusbladversiering op de ketel en granaatappeltjes aan het begin van de steel. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn in een pijpenstort
aangetroffen als stortafval.


Barokpijpje (Ds27FM599). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630-1650.

Vindplaats: Gouda. Uit de gedempte Raam. 

Barokpijpje (Ds27FM602). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630-1650.

Vindplaats: Gouda. Uit de gedempte Raam. 

Barokpijpje (Ds27FM1848). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630-1650. Vindplaats: Gouda/omgeving


Barokpijpje (Ds27FM1880). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630-1650. 

Vindplaats: Boskoop tuinderij

Barokpijpje (Ds27FMgeennummer). Met acanthusbladeren rondom de ketel. Omstreeks 1630-1650. 

Vindplaats: Boskoop tuinderij



Goudse barokpijpjes met bloemetjes, gekroonde tudorroosjes.en bewerkte steel

Barokpijpje (FM) met roos gekroond. De steel met Walvisbek + ruitmotief met stippen. 1630-1650. Gouda


Barokpijpje (CvM) met roos gekroond. De steel met Walvisbek en geschulpd. 1630-1650. Gouda.
Vindplaats: Gouda oude centrum omgeving Raam.


Barokpijpje (HB). Met druiventrossen en Franse lelieversiering. Omstreeks 1630-1645. Als hielmerk het initiaal DA. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. 

Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.
Goudse pijpmaker Daniel Andriesz.

Jonaspijpje (Ds16FM001).  Omstreeks 1630-1645. Als hielmerk het initiaal DA. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. 

Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.
Goudse pijpmaker Daniel Andriesz.


Barokpijpje (DS27FM517) met gekroonde tudorroos. Met bewerkt stukje steel met walvis.1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk Nieuwdorperweg tuinderij

Barokpijpje (DS27FM380) met gekroonde tudorroos. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk Nieuwdorperweg tuinderij

Barokpijpje (FM) Met druiventrossen. Omstreeks 1630.   Met stukje bewerkte steel. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek.

Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.


Barokpijpje (DS27FM126) met tudorroosjes en bloemetjes. Met bewerkt stukje steel.1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda polder Achterwillens
Goudse Hout Heemtuin

Barokpijpje (DS27FM235) met tudorroosjes en bloemetjes. Met bewerkt stukje steel.1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk Reeuwijkse Hout


Twee barokpijpjes (HB) met stukjes bewerkte steel. De steelbewerking is duidelijk verschillend. 1e helft 17e eeuw.

Bodemvondsten omgeving Gouda/Reeuwijk. 1630-1650.

Twee exact dezelfde barokpijpjes (HB19) van een iets groter baroktype. 1e helft 17e eeuw.

Vindplaats polders bij Reeuwijk.


Vroeg 17e eeuws barokpijpje (FM) met groene en bruine glazuurrestanten aangebakken aan de ketelrand.

Bodemvondst polder Bloemendaal Waddinxveen.

Barokpijpje (DS27FM119) met tudorroosjes en bloemetjes. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk
Nieuwdorperweg tuinderij


Barokpijpje (HB). Met tudorroosjes rondom de ketel, en een bewerkt stukje steel in de vorm van een vissenbek. 1e helft 17e eeuw. 
Bodemvondst omgeving Hoorn.


Barokpijpje (DS27FM122) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda Drapiersteeg.

Barokpijpje (DS27FM124) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda polder Achterwillens


Barokpijpje (DS27FM120) met tudorroos gekroond. De steel met Walvisbek met ruitmotief en bolletjes. 1630-1650. Gouda.
Vindplaats: Gouda Drapiersteeg.


Barokpijpje (DS27FM601) met tudorroosjes en bloemetjes. Stukje steel bewerkt.1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda. Uit de gedempte Raam

Barokpijpje (DS27FM169) met tudorroos gekroond. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Boskoop tuinderij


Barokpijpje (DS27FM601) met tudorroosjes en bloemetjes. Stukje steel bewerkt.1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda. Langs de RW A-12

Barokpijpje (DS27FM595) met tudorroos gekroond. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda Bloemendaalseweg


Barokpijpje (DS27FM595) met tudorroos gekroond. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk
Nieuwdorperweg tuinderij

Barokpijpje (DS27FM1339) afwijkend met  bloemetjes en stippen. 1630-1650.

Vindplaats: Waddinxveen Zuidplaspolder


Barokpijpje (DS27FM1847) met tudorroos gekroond. 1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda-omgeving

Barokpijpje (DS27FMgeennummer) met tudorroosjes en bloemetjes. Stukje steel bewerkt.1625-1650. Gouda.

Vindplaats: Reeuwijk-omgeving


Barokpijpje (DS35FM1871) met tudorroos gekroond.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda binnenstad

Barokpijpje (DS35FM1874) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Gouda-omgeving


Barokpijpje (DS35FM1881) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Boskoop tuinderij

Barokpijpje (DS35FM1882) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Boskoop tuinderij


Barokpijpje (DS35FM1883) met tudorroosjes en bloemetjes.
1630-1650. Gouda.

Vindplaats: Boskoop tuinderij



Goudse barokpijpjes versierd met afwijkende voorstellingen

Vroeg 17e eeuws uiterst zeldzame barokpijpjes (Ds4FM001) met aan weerszijden Franse lelies en tudorroosjes. Aangetroffen in een Goudse barok pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn aangetroffen als stortafval.



Barokpijpje (Ds4FM). Met appeltjes van oranje , eikeltjes en gestileerde takjes. Omstreeks 1630.  Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek
Vindplaats: Waddinxveen polder Bloemendaal.


Vroeg 17e eeuws barokpijpje (Ds4FM002) met franse lelies en tudorroos, maar van een ander type dan de pijpenkop met franse lelies van hierboven.
Vindplaats: Waddinxveen polder Bloemendaal


Barokpijpje (SS13) met aan weerszijde Franse lelies en bewerkte steel.
1630-1645. 

Vindplaats: Gouda Lage Gouwe
in tuin.


Barokpijpje (HB26). Fraai bewerkt met met appeltjes van oranje , eikeltjes, gezichtjes  en pauwenkopjes. Omstreeks 1630.  
Vindplaats: Reeuwijk, polderReeuwijk.


Barokpijpje (DS35FMgeennummer). Fraai bewerkt met met appeltjes van oranje , eikeltjes, gezichtjes  en pauwenkopjes. Omstreeks 1630.  
Vindplaats: Gouda-Reeuwijk.


Barokpijpje (DS27FM956). Fraai bewerkt met met appeltjes van oranje , eikeltjes, gezichtjes  en pauwenkopjes. Omstreeks 1630.  
Bodemvondst Boskoop tuinderij. Door de vele bewerkingen van de grond en invloed van de weersomstandigheden zoals vorst
is de kleipijp nogal "verzeept". Hielmerk niet leesbaar.


Amsterdams barokpijpje

Kleipijp (PB) van het baroktype met portretten en baroksteel. Ontbrekende steel had barok versiering met de naam EVERT FRANC van de Amsterdamse pijpenmaker Evert Franck. . 1625-1640. Vindplaats: Leeuwarden. 


Barokpijpjes zonder ketelversiering, met alleen een bewerkte steel

Kleipijp (lade1FM93) met stuk bewerkte Baroksteel. Hielmerk de letters SH. Bodemvondst tuinderij Reeuwijk.
Datering: 1630-1660. Gouda. Pijpenmaker: Steven Hendricksz en zijn weduwe


Kleipijp (HB37) met drie barokpijpjes met stukje bewerkte Baroksteel. De kopjes zijn wat vergroot t.o.v. de wat vroegere exemplaren.
Hielmerk: tudorroosjes. Vindplaats: Pijpenstortafval Reeuwijk polder Reeuwijk.
Datering: 1630-1660. Gouda. 


Kleipijp (PB) van het Baroktype met SH met boven en onder een ster. Geometrische en florale steelversiering.
Datering: 1630-1660. Vindplaats: Gouda. Steven Hendricksz en zijn weduwe


Kleipijp (HB36) met een gereconstrueerde baroksteel die laat zien hoe een complete barokpijp er uit zag. Geen hielmerk. Datering: 1620-1630.
Vindplaats: Barokpijpenstort Reeuwijk polder Reeuwijk.


Kleipijp (lade1FM1251) met mooi stuk bewerkte Baroksteel. Geen hielmerk. Datering: 1620-1630.


Barokpijpje (HB16) met stukje bewerkt steel. Hielmerk geradeerd. Rotterdam 1e helft 17e eeuw


Een kleipijpje (HB) met een mooi stuk bewerkte Baroksteel. Geen hielmerk. 1635-1660.
Goudse bodemvondst. Productie: Rotterdam


Kleipijp (PB) met Barokke steelversiering. Geen hielmerk. Datering: 1635-1660. Rotterdam. Vindplaats: Rotterdam. 


Kleipijp (PB) van het Baroktype met  Barokke florale steelversiering. Geen hielmerk. Datering: 1635-1650. Rotterdam. 
 Pijp heeft een karakteristieke Rotterdamse steelversiering


Een kleipijpje (lade12FM44) met een mooi stuk bewerkte Baroksteel. 1640-1660.
Vindplaats: Noord-Holland.



Fotoalbum: Barokpijpjes 17e eeuw



Vroeg 17e eeuwse barokpijpjes van het Elisabeth-type

Barokpijpje (lade1FM1555) van het Elisabethtype met druiventrosjes, granaatappeltjes en blaadjes.
Datering: 1625-1640.Hielmerk: Lelie. Vindplaats: West-Nederland


Barokpijpjes (Lade1FM1556)van het Elisabethtype. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland
Met maskerkopjes zijkant ketel, vogelkopjes op de voor- en achterkant ketel en granaatappeltjes.
Hielmerk: B onder kroon.


Barokpijpje (Lade1FM1850)van het Elisabethtype. Datering: 1625-1640. Vindplaats: West-Nederland
Met garanaatappeltjes, bladeren en druiventrosjes. Hielmerk: Tudorroos gekroond.


Twee verschillende vroeg 17e eeuwse barokpijpjes (Ds4FM004).  Met druiventrosjes en granaatappeltjes. Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes.Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk. Hielmerk: tudorroos.


Kleipijp (Ds27FM1849) met barokpijpje met druiventrosjes en granaatappeltjes. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk. Hielmerk: tudorroos.


Vroeg 17e eeuwse barokpijpje(Ds25FM117).  Met druiventrosjes en granaatappeltjes. Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes. Vindplaats: poldergebied bij  Reeuwijk. Hielmerk: tudorroos.


Een groepje Elisabethpijpen(FM), die veel op elkaar lijken, maar de pijpjes van de linker en rechter foto verschillen toch van elkaar. De druiventrossen en granaatappeltjes op de linker en rechter foto zijn net weer anders afgebeeld.
Gouda/Reeuwijk poldergebied.


Overzicht(FM) van in de omgeving van  Gouda op stortplaatsen 
aangetroffen Elisabethpijpjes.

 

 

 

Op vrijwel alle gevonden Elisabethpijpjes staat als merk op de  hiel een tudorroos.


Het linker barokpijpje (HB) is gedeeltelijk bedekt met groene glazuur. Het kan bewust gedaan zijn maar wellicht is er glazuur gedropen van geglazuurd aardewerk dat gelijk met de pijpen werd gebakken in de oven. Vindplaats: Reeuwijk, in het toemaakdek van de polder Reeuwijk