18e eeuwse kleipijpen:
Turken en/of Koningen, Huzaren en Dubbelgezichten

Een groep kleipijpjes staat hiernaast weergegeven. Ze zijn binnen een beperkt zoekgebied in het poldergebied rond de stad Gouda aangetroffen als bodemvondst. De pijpjes  kunnen worden gedateerd als zijnde vroeg 18e eeuws. 

 

 

In het begin van de  18e eeuw zijn al  figuurpijpen geproduceerd door Goudse pijpenmakers. Met name de Goudse pijpenmaker  Jan Boot heeft diverse van dit type gezichtspijpjes vervaardigd. De benamingen die we voor zulke pijpen bezigen is nogal divers. Er is voor veel typen kleipijpen (nog steeds) geen goede nomenclatuur opgesteld.  Iedereen heeft zo zijn specifieke benaming om duidelijk te maken over wat voor een pijp men het heeft. Daar doe ik dan ook maar mee. Er zijn turkenkopjes, koningspijpjes en verder huzaarpijpjes en dubbelgezichten, ook wel Januskopjes genoemd. 

Overzicht van in en rond Gouda gevonden vroeg 18e eeuwse Koningspijpjes, dubbelgezichten, huzaarpijpen en turkenkopjes.


Turkenkopjes

Turkenkopje.
18e eeuw

Turkenkopje van voren.
18e eeuw

Turkenkopje van opzij.
18e eeuw


Twee turkenkopjes. 18e eeuw


Turkenkopje (ds26FM1528)  van voren en opzij. 18e eeuw maar is gemaakt na 1740 want het bijmerk van Gouda staat aan twee kanten op de hiel. 

Bodemvondst omgeving Gouda.

Nog twee turkenkopjes van voren en opzij. 18e eeuw


Turkenkopje (Lade12FM13)  van voren en opzij. 18e eeuw maar is gemaakt na 1740 want het bijmerk van Gouda staat aan de
zijkant op de hiel. Vindplaats: Noord-Holland.


Figurale kleipijp (ds26FM509) met een turkenkop en tekst langs de ketelopening. KRIJN DIRKSE VORMMAKER. Dit bedrijf maakte ook pijpvormen. Vroeg 18e eeuw. Goudse pijpenmaker Crijn Dirksz. Veverloo. Bodemvondst Reeuwijk Reeuwijkse Hout.


Konings-kleipijpjes vroeg 18e eeuw

Een andere variant is iets groter van formaat, en staat hiernaast afgebeeld. Het is vermoedelijk de afbeelding van Mary Stuart, waar Willem III in 1677 mee trouwde met als doel om de  banden met Engeland te versterken. De pijpenkop heeft een hielmerk, maar dat is nogal vaag. De voorstelling ervan lijkt op een menselijk persoon. Het gaat waarschijnlijk om een in Gouda gemaakte kleipijp.

Kleipijp (FM) Koningspijp
18e eeuw

Vindplaats: Waddinxveen polder Bloemendaal


Hoewel als fragment (ds26FM) lijkt ook dit kleipijpje erg op een voorstelling van een Koninklijk persoon.
Vroeg 18e eeuw. Bodemvondst Moordrecht langs kanaal.


Verschillende turken- of Koningspijpjes, weer net iets anders van afbeelding, en hieronder afgebeeld bestaan ook. Gemaakt uit een andere pijpenmal als de hierboven afgebeelde exemplaren. Het zou hier wel eens  kunnen gaan om de voorstelling van Willem III, die met Mary Stuart van Engeland  getrouwd was. Soms staat er een merk op, de gekroonde IB. De maker van de kleipijp is de Goudse pijpenmaker Jan Boot. Hij had dit merk tussen 1696-1746 in eigendom. Ook staat er nog een vogel afgebeeld, een ooievaar of reiger.

Koningspijpje(part  verz) gemerkt met het merk gekroonde IB van de Goudse pijpenmaker Jan Boot. Aan de andere kant van de pijpenkop de afbeelding van een vogel. 18e eeuw. Bodemvondst omgeving Gouda.


koningspijpje(part verz) gemerkt met een stoel. Als maker komt in aanmerking Reinier Jeroenz. Reijnhart, werkzaam van
1702 tot 1721/1745. Bodemvondst Gouda.


Koningspijpje (ds26FM787) gemerkt met het merk gekroonde IB van de Goudse pijpenmaker Jan  Arienszn Boot. Aan de andere kant van de pijpenkop de afbeelding van een vogel w.s. een ooievaar of duif. 18e eeuw. Vindplaats: niet bekend.


Koningspijpje(AK) Gemerkt  met IB gekroond  en aan de andere kant een Ooievaar.  Pijpmaker Jan Arienszn Boot.
Bodemvondst omgeving Gouda.


Huzaarpijpen

Drie verschillende 18e eeuwse huzaarpijpjes(part verz).  Niet gemerkt of hielmerk ontbrekend.


18e eeuwse Goudse kleipijp( ds30FM1174 ) met het gezicht van een huzaar. Hielmerkje niet goed leesbaar.
Vindplaats:  Reeuwijk Nieuwdorperweg.


Huzarenpijp(part verz) Gorinchem. IVW (Jan van Wouw)
18e eeuw

Huzarenpijp
Alphen a/d Rijn. 
18e eeuw


Kleipijp (part verz)vervaardigd in Gorinchem door de pijpmaker Jan Ophuyzen (IOH).
2e helft 18e eeuw.

Kleipijp(part verz) vervaardigd in Gorinchem door de pijpmaker Wouter Groeneberg(WG). 2e helft 18e eeuw.

Bodemvondst Noord-Holland.


18e eeuwse Goudse kleipijp(part verz) met het gezicht van een huzaar. Merk het hoefijzer.


18e eeuwse Goudse kleipijp( ds30FM702) met het gezicht van een huzaar. Hielmerk: Leeuw in Hollandse tuin.
Vindplaats: Gouda Raam


18e eeuwse Goudse kleipijp( AK) met het gezicht van een huzaar. Hielmerk: Fruitben van de Goudse pijpenmaker Jan Nieuwveld. Vindplaats: Provincie Utrecht. 


18e eeuwse Dubbelgezichten ofwel Januskoppen

Kleipijp met dubbelgezicht. 
Niet gemerkt. 

Vindplaats: Gouda en polders bij Gouda.

Kleipijp met dubbelgezicht. 
Niet gemerkt. 

Vindplaats: Gouda en polders bij Gouda.

Kleipijp (lade12FM4)met dubbelgezicht. 
Niet gemerkt. 

Vindplaats: Noord-Holland.


Kleipijp (ds26FM634) met dubbelgezicht.
Niet gemerkt. 

Vindplaats: niet bekend.


Kleipijp (ds26FM1163)  met dubbelgezicht. Bovenaan met de tekst KVD en het jaartal 1703.
Goudse pijpenmaker Crijn Dirksz. Veverloo. 

Bodemvondst Waddinxveen Zuidplaspolder.

Nog eenzelfde kleipijp (ds26FM400)  met dubbelgezicht. Bovenaan met de tekst KVD en het jaartal 1703.
Goudse pijpenmaker Crijn Dirksz. Veverloo. 

Bodemvondst poldergebied bij Reeuwijk.

Kleipijp (AK)  met dubbelgezicht man/vrouw. 1e kwart 18e eeuw. Vindplaats: onbekend


Kleipijp (lade12FM6)met dubbelgezicht man/vrouw. 1e kwart 18e eeuw. Niet gemerkt. Vindplaats: Noord-Holland